Historia Intela zaczyna się w samym centrum narodzin współczesnej technologii, w Dolinie Krzemowej końca lat sześćdziesiątych. Firma została założona przez Roberta Noyce’a i Gordona Moore’a, ludzi, którzy nie tylko budowali biznes, ale tworzyli fundamenty całej epoki cyfrowej. Noyce był współtwórcą układu scalonego, a Moore sformułował prawo, które przez dekady opisywało tempo rozwoju elektroniki. W 1971 roku Intel zaprezentował pierwszy komercyjny mikroprocesor, 4004, i tym samym zapoczątkował model, w którym logika obliczeniowa zostaje zamknięta w jednym układzie. To był moment, w którym komputer przestał być maszyną wielkości pomieszczenia, a zaczął być produktem, który można skalować i sprzedawać milionom użytkowników.

W kolejnych dekadach Intel stał się kręgosłupem rewolucji komputerów osobistych.

Architektura x86, rozwijana od końca lat siedemdziesiątych, stała się standardem dla całego ekosystemu PC. Kluczowe było tu sprzężenie z systemami operacyjnymi Microsoftu. Windows i procesory Intela stworzyły wspólnie dominujący duet, który zdefiniował rynek na ponad dwie dekady. To była skala, która działała jak samonapędzający się mechanizm. Im więcej komputerów działało na x86, tym więcej oprogramowania powstawało dla tej architektury, a im więcej oprogramowania, tym większa była przewaga Intela. W tym modelu Intel przestał być tylko firmą technologiczną. Stał się firmą infrastrukturalną, dostawcą standardu, który był wszędzie. I właśnie w tym miejscu zaczyna się problem, który ujawnił się dopiero po latach.

Skala i dominacja zaczęły działać jak amortyzator innowacji.

Firma była niezwykle skuteczna operacyjnie, potrafiła optymalizować procesy produkcyjne, poprawiać wydajność, utrzymywać kompatybilność, ale jednocześnie coraz trudniej było jej wykonywać skoki technologiczne. W drugiej dekadzie XXI wieku świat zaczął się zmieniać szybciej, niż Intel był w stanie reagować. Rynek przesunął się w stronę mobilności, a tam dominowała architektura ARM, bardziej energooszczędna i lepiej dopasowana do nowych zastosowań. Równocześnie zaczęła się zmieniać sama struktura przemysłu półprzewodnikowego. Model zintegrowany, w którym jedna firma projektuje i produkuje chipy, zaczął ustępować modelowi rozdzielonemu. Projektowanie i produkcja stały się osobnymi specjalizacjami.

W tym nowym układzie pojawił się kluczowy gracz, Taiwan Semiconductor Manufacturing Company, czyli TSMC. Firma, która nie projektowała własnych procesorów, ale perfekcyjnie opanowała ich produkcję.

To ona zaczęła wyznaczać tempo miniaturyzacji, wprowadzając kolejne generacje technologiczne szybciej i skuteczniej niż Intel. Do tego dołączył Samsung, który również zbudował zaawansowane moce produkcyjne. Intel, który przez lata był liderem procesu technologicznego, zaczął tracić przewagę. Problemy z przejściem na niższe węzły technologiczne, opóźnienia w kolejnych generacjach litografii i rosnąca konkurencja sprawiły, że firma znalazła się w defensywie. Kulminacja tego procesu nastąpiła w drugiej połowie drugiej dekady XXI wieku. Intel przestał być bezdyskusyjnym liderem technologii produkcji. Zamiast tego znalazł się w sytuacji, w której musiał gonić. To był moment symboliczny, bo firma, która przez lata była synonimem cutting edge, zaczęła być postrzegana jako spóźniona.

Ostatnie lata to próba odwrócenia tego trendu.

Intel ogłosił strategię powrotu do roli lidera technologicznego, inwestując dziesiątki miliardów dolarów w nowe fabryki i rozwój procesów produkcyjnych – głównie w USA, korzystając z CHIPS Act. Firma rozwija własne odpowiedniki najnowocześniejszych technologii litograficznych i stawia na integrację produkcji z projektowaniem w nowym modelu, który ma łączyć zalety obu światów. Równocześnie próbuje wejść w rynek usług produkcyjnych, oferując swoje fabryki innym firmom, co jest bezpośrednią odpowiedzią na sukces TSMC. W tej układance absolutnie kluczowa jest technologia EUV, ponieważ to ona wyznacza dziś granicę tego, kto faktycznie uczestniczy w wyścigu o najbardziej zaawansowane półprzewodniki. Intel, obok TSMC i Samsunga, należy do bardzo wąskiego grona firm, które mają realny dostęp do tej technologii i potrafią ją wdrażać w produkcji. To jest fundamentalna przewaga, której nie mają Chiny i która sprawia, że mimo opóźnień Intel nie wypadł z pierwszej ligi.

EUV nie jest tylko kolejnym narzędziem produkcyjnym, ale warunkiem koniecznym dalszej miniaturyzacji tranzystorów i zwiększania ich gęstości przy zachowaniu opłacalności procesu.

Bez niej nie da się w praktyce wejść w kolejne generacje układów, takie jak 3 nm czy 2 nm. Dlatego cały plan powrotu Intela opiera się w dużej mierze na tym, czy firma będzie w stanie skutecznie wykorzystać swoje zdolności w EUV i przełożyć je na stabilną, masową produkcję. Jeśli to się uda, Intel ma realną szansę ponownie stać się jednym z filarów najbardziej zaawansowanej technologicznie części rynku. Jeśli nie, pozostanie graczem, który ma dostęp do narzędzi, ale nie potrafi w pełni wykorzystać ich potencjału. Ta transformacja ma swoją cenę. W ostatnich kwartałach Intel notował słabsze wyniki finansowe niż w okresie swojej dominacji.

Przychody w 2023 roku spadły do około 54 miliardów dolarów, a firma odnotowała stratę netto, co było wydarzeniem symbolicznym po latach stabilnych zysków.

W 2024 i na początku 2025 roku sytuacja zaczęła się stabilizować, ale koszty inwestycji w nowe fabryki i rozwój technologii pozostają ogromne. Do tego dochodzą działania restrukturyzacyjne, w tym redukcje zatrudnienia, które mają poprawić efektywność operacyjną. Równocześnie zmienia się pole gry. Najważniejszym segmentem przestają być klasyczne procesory do komputerów osobistych, a stają się układy do sztucznej inteligencji i centrów danych. Tu Intel nie jest liderem. Dominują Nvidia i w mniejszym stopniu AMD, które lepiej wykorzystały moment przejścia na obliczenia równoległe i akceleratory AI. Intel próbuje nadrobić zaległości, rozwijając własne rozwiązania i integrując AI w swoich procesorach, ale wciąż jest to pozycja goniącego.