Przez większą część XX wieku awans społeczny miał adres. Najpierw praca, potem mieszkanie, kredyt, dom na przedmieściach, samochód w garażu i coraz mocniejsze zakotwiczenie w jednym miejscu. Dzisiaj ten model zaczyna pękać z dwóch stron jednocześnie. Z jednej strony mieszkanie staje się coraz trudniej dostępne, z drugiej praca, bankowość, komunikacja, rozrywka i coraz większa część usług przeniosły się do sieci. W efekcie pojawia się grupa ludzi, dla których rozwiązaniem nie jest przeprowadzka do tańszego miasta, ale rezygnacja ze stałego adresu.

Nie jest to jeszcze masowy exodus z mieszkań do kamperów, ale dane pokazują, że zjawisko przestaje być wyłącznie instagramowym vanlife.

Amerykański Census Bureau posiada osobną kategorię obejmującą ludzi, dla których łódź, kamper albo van są faktycznym miejscem zamieszkania. W 2012 roku takich jednostek mieszkalnych było w USA około 100 tysięcy. W 2024 roku już około 200 tysięcy. W nieco ponad dekadę liczba się więc podwoiła. To nadal niewielka część amerykańskiego rynku mieszkaniowego, ale kierunek jest wyraźny. Jednym z motorów tej zmiany jest kryzys mieszkaniowy. W 2024 roku 22,7 miliona amerykańskich gospodarstw wynajmujących mieszkania przeznaczało na koszty mieszkaniowe ponad 30 proc. swoich dochodów, a ponad 12 milionów wydawało na mieszkanie więcej niż połowę. Kamper zaczyna więc pełnić podwójną rolę. Dla jednych jest narzędziem wolności i świadomego minimalizmu. Dla innych sposobem na uniknięcie czynszu, kredytu i kosztów życia, które przestały odpowiadać wysokości dochodów.

Dokładnie na tym napięciu zbudowany został Nomadland Chloé Zhao.

Film z Frances McDormand powstał na podstawie reporterskiej książki Jessiki Bruder poświęconej nowej klasie amerykańskich nomadów. Bohaterka, po utracie pracy i ekonomicznego fundamentu dotychczasowego życia, zaczyna mieszkać w vanie i przemieszczać się pomiędzy sezonowymi miejscami pracy. Nie jest jednak przedstawiona jako turystka. Van nie jest gadżetem ani symbolem weekendowej przygody. Jest domem. Najważniejsze w Nomadland nie jest jednak samo mieszkanie w samochodzie. Film pokazuje powstawanie alternatywnej struktury społecznej. Ludzie spotykają się na pustyni, pomagają sobie naprawiać samochody, wymieniają wiedzę, jedzenie i rzeczy, wspólnie spędzają czas, później rozjeżdżają się po kraju, aby po kilku miesiącach ponownie się spotkać. Część występujących w filmie osób to prawdziwi amerykańscy nomadzi, między innymi Bob Wells, jeden z najbardziej znanych propagatorów tego stylu życia. To, co Nomadland pokazywał jako zjawisko znajdujące się na obrzeżach amerykańskiego społeczeństwa, posiada dzisiaj własne miejsca, instytucje i rytuały. Najbardziej spektakularnym przykładem jest Quartzsite w Arizonie. Na otaczającej miasto pustyni Bureau of Land Management wyznaczyło ogromne obszary Long Term Visitor Areas, na których można mieszkać w kamperze przez wiele miesięcy.

Zimą przyjeżdżają tam tysiące ludzi i pustynia zaczyna przypominać tymczasowe miasto.

Odbywa się tam również Rubber Tramp Rendezvous, spotkanie zainicjowane przez Boba Wellsa. Pierwsza edycja zgromadziła kilkadziesiąt osób, późniejsze już tysiące. Powstaje społeczność pozbawiona typowej miejskiej infrastruktury, ale posiadająca własne sieci pomocy, wymiany wiedzy, usług i relacji. Ludzie wiedzą, kto potrafi naprawić instalację solarną, kto pomoże zbudować zabudowę vana, gdzie można legalnie zatrzymać się na dłużej i gdzie znaleźć pracę sezonową. To zaczyna wyglądać mniej jak camping, a bardziej jak nowy typ osadnictwa.

Co ciekawe, podobne społeczności nie muszą już nawet istnieć w jednym miejscu. Badanie opublikowane w 2026 roku w czasopiśmie Mobilities opisuje środowisko alternatywnych mieszkańców środkowej Portugalii rozproszone na obszarze kilku miejscowości.

Społeczność łączy cyfrowa sieć licząca około tysiąca osób, podzielona na dziesiątki grup związanych z usługami, edukacją, wydarzeniami i pomocą. Część ludzi mieszka stale lub okresowo w vanach. Fizycznie są rozproszeni, społecznie funkcjonują jak jedna miejscowość. To właśnie cyfryzacja sprawia, że współczesny nomadyzm różni się od życia włóczęgi sprzed stu lat. Stały adres przestaje być konieczny do wykonywania coraz większej liczby czynności. Można pracować zdalnie, korzystać z banku, prowadzić firmę, utrzymywać relacje, oglądać filmy, robić zakupy i korzystać z usług stojąc na pustyni kilkaset kilometrów od najbliższej metropolii. W badaniu amerykańskich właścicieli pojazdów rekreacyjnych 22 proc. deklarowało obecność osoby pracującej zdalnie w gospodarstwie domowym, a ponad połowa tej grupy pracowała również bezpośrednio z kampera. Nie oznacza to, że wszyscy zaczniemy mieszkać w samochodach. Zdecydowana większość właścicieli kamperów nadal posiada normalny dom i używa pojazdu rekreacyjnie. Ciekawsza jest sama możliwość pojawienia się nowej kategorii społecznej. Ludzi, dla których dom nie jest nieruchomością, tylko mobilną infrastrukturą, a wspólnota nie jest związana z ulicą czy dzielnicą, tylko z siecią ludzi przemieszczających się pomiędzy tymi samymi miejscami.

To odwrócenie jednego z najważniejszych założeń nowoczesnego życia.

Industrializacja przywiązała człowieka do miejsca pracy, a później do mieszkania znajdującego się w jego pobliżu. Cyfryzacja zaczyna rozwiązywać oba te węzły. Jeśli praca przestaje wymagać obecności w jednym miejscu, a tradycyjne mieszkanie staje się coraz mniej dostępne, mobilność może przestać być okresem przejściowym pomiędzy dwoma adresami. Może stać się sposobem życia.