Zdjęcia: Jędrzej Sokołowski

Są historie, których nie znajdziemy w podręcznikach. Wiedza o tym, jak ułożyć wzór na tkaninie, wyrzeźbić w drewnie odpowiedni kształt czy ulepić naczynie, przez lata przechodzi z rąk do rąk, z pokolenia na pokolenie. Zapisuje się w ruchach palców, w cierpliwości, w pamięci materiału. I choć nie zawsze trafia do muzealnych katalogów, jest częścią naszej wspólnej historii.

Niektóre historie zapisuje się w książkach. Inne w drewnie, tkaninie, glinie i metalu. Album „NOWA LUDOWA” próbuje ocalić jedne i drugie.

Właśnie o tym przypomina album „NOWA LUDOWA” Tomasza Szymańskiego, twórcy kanału Solo Show, Joanny Dziel i fotografa Jędrzeja Sokołowskiego. To nie tylko publikacja o polskiej sztuce ludowej, ale przede wszystkim spotkanie z ludźmi, którzy ją tworzą. Z rzemieślniczkami i rzemieślnikami, dla których tradycja nie jest zamkniętym rozdziałem, lecz codzienną praktyką.

Autorzy odwiedzili 50 domów i pracowni w 12 regionach Polski. Rozmawiali z twórcami, przyglądali się ich pracy, poznawali rodzinne historie i zaglądali do miejsc, w których dawne techniki wciąż pozostają żywe. Efektem jest 384-stronicowy album, w którym 290 fotografiom towarzyszą osobiste opowieści. Zamiast traktować sztukę ludową jak folklorystyczną ciekawostkę, pozwala spojrzeć na nią z bliska przez pryzmat konkretnych osób, ich doświadczeń i przywiązania do miejsca, z którego pochodzą.

Nie tylko przedmioty, ale całe światy

Najciekawsze w sztuce ludowej bywa to, czego na pierwszy rzut oka nie widać. Za haftem kryje się pamięć wzoru zapamiętanego w rodzinnym domu. Za drewnianą rzeźbą lata ćwiczeń i znajomość materiału. Za przedmiotem użytkowym — historia miejsca, lokalnych potrzeb, zmieniających się mód i ludzi, którzy potrafili nadać rzeczom własny charakter.

„NOWA LUDOWA” przypomina, że dzieło nie istnieje w oderwaniu od swojego twórcy. Jest zapisem życia konkretnej społeczności, jej estetyki i sposobu myślenia. To także opowieść o ciągłości: o tym, jak umiejętności sprzed dziesięcioleci czy stuleci odnajdują się we współczesności, czasem w niemal niezmienionej formie, a czasem w nowych interpretacjach.

W tym sensie album jest jednocześnie publikacją o sztuce, dokumentem etnograficznym i portretem społecznym Polski widzianej z perspektywy domowych pracowni. Pokazuje regiony nie przez pocztówkowe obrazy, lecz przez ludzi, ich warsztat i przedmioty, które powstają w ich rękach.

Okładka, którą można poczuć pod palcami

W „Drobnych zachwytach” lubimy detale, które opowiadają więcej, niż obiecują na pierwszy rzut oka. W tym przypadku historia zaczyna się już na okładce. Zamiast nadruku czy ilustracji pojawia się prawdziwy haft, roślinny motyw zaczerpnięty z tkaniny Sabiny Knoch, wybitnej tkaczki z Suwalszczyzny.

Wzór wyszyto żółtą nicią na zielonym płótnie. Każdy egzemplarz otrzymuje więc detal wykonany ręcznie, wymagający czasu i precyzji. Okładka nie jest wyłącznie oprawą dla opowieści o rzemiośle. Sama staje się jego częścią, małym przypomnieniem, że za pięknem przedmiotu stoi czyjaś praca.

Spinka, która mówi, kim jesteśmy

Jednym z bohaterów albumu jest Andrzej Gąsienica, który przez całe życie tworzy góralskie spinki. Dawniej służyły przede wszystkim do zapinania pod szyją koszul pozbawionych guzików. Z czasem, mimo przemian mody, nie zniknęły. Przeciwnie stały się rozpoznawalnym znakiem góralskiej tożsamości.

Dla twórcy nie są jedynie ozdobą. Niosą znaczenia związane z tradycją, odwagą, przywiązaniem do rodziny i własnych korzeni. Jak mówi pan Andrzej: „One mówią, kim jesteśmy”. W tym jednym zdaniu mieści się sens całego projektu. Przedmiot może być niewielki, wykonany z metalu i noszony przy koszuli, a jednocześnie przechowywać historię większą niż jego rozmiar. Opowiadać o wspólnocie, o zmianach, którym potrafiła się oprzeć, i o potrzebie zaznaczenia własnej odrębności.

Takie historie pozwalają spojrzeć na rzemiosło inaczej. Nie jako na umiejętność, która przetrwała mimo upływu czasu, lecz jako na żywy język wciąż zrozumiały dla tych, którzy chcą go słuchać.

Żeby pamięć miała gdzie zamieszkać

Tomasz Szymański, Joanna Dziel i Jędrzej Sokołowski nie chcieli, by spotkania z twórcami pozostały wyłącznie ich prywatnym wspomnieniem. Stąd pomysł na album, który pozwala zatrzymać się przy fotografii, przeczytać czyjąś opowieść i wrócić do niej po czasie.

To ważne, bo rzemiosło nie przekazuje się samo. Potrzebuje ludzi, którzy chcą uczyć się od starszych, ćwiczyć, popełniać błędy i zaczynać od nowa. Potrzebuje także odbiorców osób, które dostrzegą wartość ręcznej pracy i zrozumieją, że za przedmiotem kryje się coś więcej niż jego funkcja czy dekoracyjność.

„NOWA LUDOWA” nie próbuje zamknąć sztuki ludowej w przeszłości. Pokazuje ją jako część współczesnego świata, w którym wciąż jest miejsce na cierpliwość, wiedzę przekazywaną bez instrukcji i piękno wynikające z wieloletniej praktyki.

Właśnie dlatego warto po ten album sięgnąć. Nie tylko po to, by poznać zapomniane techniki czy zobaczyć niezwykłe przedmioty, ale przede wszystkim po to, by poznać ludzi, którzy za nimi stoją. Bo czasem najcenniejszą rzeczą, jaką możemy ocalić od zapomnienia, nie jest sam przedmiot. Jest nią historia, która dzięki niemu wciąż może być opowiadana.

źródło: informacja prasowa
www.soloshow.pl