63 lata temu Teresa Kruszewska zaprojektowała dla szpitala dziecięcego krzesło, które można było po prostu odwrócić, żeby zmienić wysokość siedziska. Projekt nie trafił jednak do masowej produkcji. Teraz jego ideę bierze na warsztat Krystian Kowalski. Efektem jest Klepsydra – nowe krzesło dla dorosłych, które pokazuje, że dobry design potrafi przetrwać nawet wtedy, gdy sam produkt nigdy nie zdążył się upowszechnić. Są projekty, które się starzeją. Są też takie, które po prostu czekają.

Klepsydra zaczęła się w 1963 roku, kiedy Teresa Kruszewska dostała zadanie zaprojektowania krzeseł dla dzieci w szpitalu w Krakowie-Prokocimiu. Zamiast tworzyć kilka mebli dla różnych grup wiekowych, zaprojektowała jeden.

Wystarczyło go odwrócić. Symetryczna konstrukcja pozwalała uzyskać dwie wysokości siedziska. Krzesło było lekkie i stabilne, tak aby dziecko mogło samodzielnie je przestawić. Prosty pomysł, który jednocześnie rozwiązywał bardzo konkretny problem. Mebel nie zrobił jednak kariery, do której został zaprojektowany. Nie trafił do tysięcy dzieci.

Po ponad sześciu dekadach wraca, ale już nie jako reedycja.

Nie skalowanie, tylko przeprojektowanie. Za powrót projektu odpowiada 366 Concept. Maciej Cypryk, założyciel marki, od dawna chciał sięgnąć po archiwalny projekt Kruszewskiej. Kiedy w końcu pojawiła się taka możliwość, pojawiło się też pytanie: co zrobić z dziecięcym krzesłem w świecie dorosłych? Najprostsza odpowiedź brzmiałaby: powiększyć je.

Tyle że w designie nic nie jest aż tak proste. Dorosłe ciało ma inne proporcje, inaczej rozkłada ciężar i potrzebuje innych punktów podparcia. Dlatego Krystian Kowalski nie przeskalował projektu. Potraktował go jako punkt wyjścia do stworzenia nowego mebla.

„Nie chciałem w ten projekt ingerować nadmiernie i dawać wyraz własnemu ego projektowemu” – mówi Kowalski. „Chciałem, żeby to krzesło było współczesne w detalu, piękne w swoich proporcjach i przede wszystkim wygodne”.

To właśnie proporcje okazały się największym wyzwaniem. „Zmiana poszczególnych elementów dosłownie w milimetrach, relacja siedziska do oparcia przy jego szerokości – to daje finalny komfort”.

Technologia schowana pod fornirem

Na pierwszy rzut oka Klepsydra jest niemal ascetyczna. Kilka powtarzających się elementów tworzy lekką, niemal graficzną konstrukcję. Pod tą prostotą kryje się jednak sporo technologii. Oparcie i dolna część podstawy powstają z gięto-klejonej sklejki, formowanej na specjalnie przygotowanych formach. Następnie elementy są obrabiane numerycznie, ponieważ ich połączenia wymagają precyzyjnych kątów i odpowiednio przygotowanych gniazd. Dzięki temu konstrukcja pozostaje smukła, mimo że każdy jej element musi jednocześnie odpowiadać za stabilność, ergonomię i wygląd. To charakterystyczne dla dobrego wzornictwa: technologia ma działać, ale niekoniecznie musi być widoczna.

Co właściwie wraca po 63 latach?

Klepsydra jest ciekawa również dlatego, że nie jest kolejną reedycją polskiego modernizmu. 366 Concept ma już w swoim portfolio powroty takich projektów jak fotel 366 Józefa Chierowskiego czy krzesło 200-190 Rajmunda Teofila Hałasa. W przypadku Klepsydry sytuacja jest inna. Oryginalny projekt Kruszewskiej stał się inspiracją do stworzenia współczesnego produktu. To bardziej dialog z archiwum niż jego odtworzenie.

„Mebel powinien mieć tożsamość. Powinien wnosić do świata coś, czego jeszcze w nim nie ma” – mówi Maciej Cypryk. „Jeżeli więc projektować dziś kolejne krzesło, to tylko takie, które ma powód, żeby istnieć”. I być może właśnie dlatego projekt z 1963 roku znów okazuje się aktualny.

Nie dlatego, że wygląda jak vintage. Dlatego, że rozwiązany w nim problem wciąż jest zrozumiały: jak zrobić więcej za pomocą prostszej konstrukcji.

Krzesło Klepsydra, zaprojektowane przez Krystiana Kowalskiego dla 366 Concept na podstawie projektu Teresy Kruszewskiej z 1963 roku, jest dostępne od 15 września 2026 roku. Do 11 października można je również oglądać na wystawie „Polski Modernizm. Walka o piękno” w Willi Gawrońskich w Warszawie.