Nie jest to wynagrodzenie za wykonanie konkretnego dzieła, przygotowanie wystawy ani realizację zamówienia publicznego. Państwo płaci za możliwość utrzymywania aktywnej praktyki artystycznej, wychodząc z założenia, że kultura przynosi społeczeństwu korzyści, których rynek nie potrafi właściwie wycenić. Wsparcie otrzyma 2000 osób, podczas gdy wpłynęło ponad 10 tysięcy zgłoszeń. Nabór trwał od 15 kwietnia do 12 maja 2026 roku, a wnioski są obecnie sprawdzane. Pierwsze przelewy mają zostać wykonane przed końcem roku, lecz zostaną wyrównane od września 2026 roku.

Program jest przeznaczony dla pełnoletnich profesjonalnych artystów, którzy mieszkają w Republice Irlandii i mogą wykazać, że ich aktywność twórcza jest prowadzona przede wszystkim w tym kraju.

O wsparcie mogli ubiegać się między innymi pisarze, muzycy, artyści wizualni, twórcy filmowi, teatralni i taneczni. Nie wystarczało jednak zadeklarowanie artystycznych ambicji. Kandydaci musieli przedstawić trzy dowody aktywnej praktyki, z których co najmniej dwa pochodziły od irlandzkich instytucji. Mogły to być dokumenty potwierdzające otrzymanie grantu, publikację książki, wydanie albumu, udział w profesjonalnej wystawie, realizację spektaklu, współpracę z galerią lub agentem, pobieranie honorariów autorskich albo członkostwo w organizacji zawodowej. Osobną ścieżkę przygotowano dla absolwentów praktycznych kierunków artystycznych, którzy ukończyli studia w latach 2024–2026 i nie zdążyli jeszcze zbudować pełnego zawodowego dorobku. Przewidziano dla nich maksymalnie 100 miejsc. Z programu wykluczono natomiast osoby zajmujące się sztuką amatorsko, studentów studiów dziennych, artystów mieszkających poza Republiką Irlandii oraz członków organizacji Aosdána pobierających już państwowe świadczenie Cnuas. Po ustaleniu, którzy kandydaci spełniają kryteria zawodowe, nie odbywa się konkurs na najlepszą sztukę. Nie ma jury wybierającego najbardziej obiecujące obrazy, powieści czy kompozycje.

Dwa tysiące beneficjentów zostanie wyłonionych poprzez anonimowe losowanie z puli zakwalifikowanych osób.

Dochód artysty, popularność, liczba sprzedanych prac ani ocena estetyczna nie mają przesądzać o wyniku. Taki mechanizm chroni program przed przekształceniem go w kolejną nagrodę dla twórców, którzy już zdobyli uznanie instytucji i rynku. Nie jest to jednak dożywotnia pensja. Wybrani artyści będą otrzymywać świadczenie przez trzy lata, po czym nie będą mogli uczestniczyć w następnym trzyletnim cyklu. Osoba objęta programem w latach 2026–2029 nie będzie mogła ubiegać się o wsparcie w edycji 2030–2033, ale odzyska taką możliwość w kolejnym naborze. Zasada trzech lat wsparcia w każdym sześcioletnim okresie ma pozwolić na objęcie programem większej liczby twórców. Po zakończeniu trzyletniej edycji przewidziano również trzymiesięczny okres stopniowego wygaszania świadczenia.

Program nie jest również klasycznym świadczeniem socjalnym. Pieniądze podlegają opodatkowaniu, a ich odbiorcy muszą zarejestrować się jako osoby samozatrudnione.

Dochód będzie uwzględniany przy wyliczaniu części świadczeń zależnych od sytuacji materialnej. Artyści muszą zachować aktywną praktykę, corocznie potwierdzać swoją sytuację zawodową, wypełniać ankiety badawcze i przedstawiać dowody działalności. Państwo nie wymaga stworzenia określonej liczby dzieł, ale sprawdza, czy odbiorca rzeczywiście pozostaje zawodowo związany ze sztuką. Nowe rozwiązanie jest kontynuacją pilotażu uruchomionego w 2022 roku jako odpowiedź na skutki pandemii, która szczególnie mocno uderzyła w kulturę, występy na żywo i pracowników kreatywnych. Pilotaż był dużym randomizowanym badaniem kontrolnym. Dwa tysiące losowo wybranych artystów otrzymywało 325 euro tygodniowo, a ich sytuację porównywano z grupą osób, które nie dostały świadczenia. Zebrane dane miały rozstrzygnąć, czy taki rodzaj pomocy rzeczywiście zmienia warunki życia i pracy twórców. Wyniki okazały się na tyle jednoznaczne, że rząd postanowił przekształcić eksperyment w trwały element polityki kulturalnej.

Artyści objęci świadczeniem poświęcali więcej czasu na twórczość, tworzyli więcej prac, rzadziej musieli podejmować zajęcia niezwiązane ze sztuką, odczuwali mniejszy lęk i większą satysfakcję z życia.

Dochód ograniczał również ryzyko przymusowej deprywacji i stabilizował ich sytuację w sektorze, w którym nieregularność zarobków jest raczej zasadą niż wyjątkiem. Program obronił się również w kategoriach ekonomicznych. Zewnętrzna analiza kosztów i korzyści wykazała, że każde euro zainwestowane w pilotaż przyniosło społeczeństwu 1,39 euro wartości. Wynikało to między innymi ze wzrostu aktywności artystycznej, zakupów materiałów i usług, większej produktywności oraz mniejszego uzależnienia uczestników od innych form pomocy społecznej. W tym sensie dochód dla artystów nie okazał się kosztem ponoszonym w imię abstrakcyjnego dobra kultury, lecz inwestycją uruchamiającą dalszą aktywność ekonomiczną. Irlandzki rząd uzasadnia program jako przeciwdziałanie niestabilności dochodów, ochronę zdrowia psychicznego twórców, zatrzymanie talentów w kulturze i ograniczenie sytuacji, w której artyści porzucają zawód z powodów ekonomicznych. Wskazywane są także szersze korzyści: spójność społeczna, pluralizm, edukacja, innowacyjność, wolność wypowiedzi, dobrostan mieszkańców, rozwój turystyki i wizerunek Irlandii za granicą. Aż 97 procent uczestników publicznych konsultacji poparło przekształcenie pilotażu w stały program. Mimo ostrożnego języka oficjalnych dokumentów za decyzją stoi diagnoza fundamentalnego ograniczenia rynku. Wartość kultury nie mieści się w cenie biletu, nakładzie książki, liczbie odtworzeń utworu ani kwocie uzyskanej za obraz. Dzieło może wpływać na język, pamięć zbiorową, tożsamość, krytyczne myślenie i jakość życia ludzi, nie generując przy tym wystarczającego dochodu dla osoby, która je stworzyła.

Rynek potrafi świetnie wynagradzać uwagę zamienianą na sprzedaż i konsumpcję, znacznie gorzej radzi sobie jednak z finansowaniem pracy eksperymentalnej, wymagającej czasu, obarczonej ryzykiem i pozbawionej natychmiastowej komercyjnej użyteczności.

Irlandia przyjmuje więc, że brak rynkowego sukcesu nie musi oznaczać braku społecznej wartości. Artysta nie otrzymuje pieniędzy dlatego, że wygrał konkurs popularności, lecz dlatego, że społeczeństwo chce zachować warunki, w których sztuka w ogóle może powstawać. Państwo nie kupuje konkretnego produktu. Finansuje czas, ciągłość praktyki i możliwość podejmowania ryzyka. To istotna zmiana w myśleniu o pracy, ponieważ uznaje, że człowiek może wykonywać działalność społecznie potrzebną, nawet kiedy rynek nie potrafi przekształcić jej w stabilny etat.